Tarih ve efsane
Galata Kulesi tarihi ve efsanesi
1348 yılındaki Ceneviz gözetleme kulesinden hapishaneye, yangın gözetleme noktasına ve müzeye uzanan hikâye; ve buradan uçtuğu söylenen adam hakkında bilinenler ile bilinmeyenler.
Rezervasyon yapın tırmanışınız için ↗Hızlı yanıt
Galata Kulesi, 1348'de Cenevizliler tarafından kolonilerinin surlarının en yüksek noktasında inşa edilmiş ve Christea Turris, yani İsa'nın Kulesi adıyla anılmıştır. 1453'ten sonra hapishane olarak kullanılmış, 1717'den itibaren ise yangın gözetleme kulesi olmuştur. Konik çatısı 1960'lı yıllardan kalmadır. Hezârfen Ahmed Çelebi'nin buradan Üsküdar'a uçtuğuna dair hikâye, 17. yüzyıldan kalma tek bir kaynağa dayanmakta olup en iyi ihtimalle bir efsane olarak okunmalıdır.
Galata'daki Cenevizliler
Kule bir koloniye aitti. Bizanslılar 1261'de Konstantinopolis'i geri aldıktan sonra, Bizans imparatoru 1267'de Galata semtini Cenevizlilere verdi. 1303 tarihli bir anlaşma koloninin sınırlarını belirledi ve sur inşasını yasakladı, ancak Cenevizliler yine de surlarını genişletti. Semt, eski belgelerde sıklıkla Pera olarak anılır; bu ad, "karşı taraftaki incir tarlası" anlamına gelen bir Yunanca ifadeden gelir. Haliç'in karşısında, Bizans şehrinin tam ötesinde yer alıyordu ve Cenevizliler burayı 1453'teki Osmanlı fethine kadar ellerinde tuttu.
1348 Kulesi
Cenevizliler kuleyi 1348'de Romanesk üslupta inşa etmiş ve ona İsa'nın Kulesi anlamına gelen Christea Turris adını vermişlerdir. Koloninin surlarının en yüksek noktasında yer alan kule, gözetleme kulesi olarak hizmet vermiştir. Tamamlandığında şehrin en yüksek binasıydı. 1204'te yıkılan daha eski bir Bizans dönemi kulesi ise ayrı bir yapıydı. Bugün gördüğünüz kule, tepesindeki süsleme hariç 62,59 metre mimari yüksekliğe, tabanda 16,45 metre dış çapa ve 3,75 metre kalınlığında duvarlara sahip ortaçağdan kalma taş silindirdir.
Hapishane ve yangın gözetleme kulesi
1453 Osmanlı fethinin ardından kule hapishaneye dönüştürüldü. 1717'den itibaren yangın gözetleme kulesi olarak hizmet verdi. 1794'teki bir yangın merdivenlere büyük zarar verdi. Şehir kuzeye doğru büyüdükçe Ceneviz surlarının büyük bölümü 19. yüzyılda yıkıldı ve bunlardan yalnızca küçük bir kısmı kulenin yakınında günümüze ulaştı; bu nedenle kule, Ceneviz surlarla çevrili bölgesinden geriye kalan en sağlam kalıntıdır. Bu ayakta kalışını bir ölçüde işe yararlılığına borçludur: hâlâ bir işlevi olan bir kule, korunan, onarılan ve çevresindeki surlarla birlikte yıkılmayan bir kuledir.
Koni yeniden inşa ediliyor
Kule birçok kez onarılmıştır. 1965-1967 yılları arasında konik çatı yeniden inşa edilmiş ve ahşap iç mekân betonla değiştirilmiştir; ardından kule halka açılmıştır. 2020'de restore edilerek müze olarak yeniden açılmıştır. Yani taş gövde Orta Çağ'a aitken çatı ve içindeki yapı 1960'lı yıllardan kalmadır. Koninin altında durduğunuzda, İstanbul'un önceki nesillerinin farklı biçimlerde tanıdığı bir çatının yeniden inşasına bakıyorsunuz ve siluetten tanıdığınız şekil modern bir tercihtir.
Ayakta tutmak
Kulenin kendi web sitesi son dönemdeki güvenlik çalışmalarını anlatıyor. Cephelerden ve korkuluklardan taşlar düşmüş, gergi elemanları kopmuştu; bu nedenle ziyaretçilerin ve çevrenin güvenliği için kulenin tabanının çevresine üç metre yüksekliğinde koruyucu bir tünel inşa edildi. Konik çatıdaki onarımlar gerçekleştirildi ve çatının deprem güçlendirmesinin tamamlandığı belirtiliyor. Wikipedia, 2023'teki çalışmaların depreme dayanıklılık için yapısal güçlendirmeyi de kapsadığını ekliyor. Ziyaretçi açısından sonuç pratik: Devam eden çalışmalara bağlı olarak kulenin bazı bölümleri kapalı olabilir veya farklı şekilde düzenlenebilir.
Günümüzde kule
Galata Kulesi bugün bir müze ve seyir kulesidir. Türkiye'nin UNESCO Geçici Listesi'nde "Ceneviz Deniz Ağı: Akdeniz'den Karadeniz'e Ticaret Noktaları ve Tahkimatlar"ın bir parçası olarak yer almaktadır. 1985'te tescil edilen ve dört bölgesi karşı kıyıda Fatih ilçesinde bulunan Dünya Mirası alanı İstanbul'un Tarihi Alanları'nın bir parçası değildir. Seyir terası 51,65 metre yüksekliktedir ve kulede asansörler bulunmaktadır. Vakıflar Genel Müdürlüğü sahibi olarak kayıtlıdır. Hangi kata çıkabileceğiniz devam eden çalışmalara bağlı olduğundan, güncel düzenleme için rezervasyon sayfasını kontrol edin.
Hezârfen Ahmed Çelebi efsanesi
Kuleyle ilgili en ünlü hikâye, 1609-1640 yılları arasında yaşamış Osmanlı bilim insanı ve mucidi Hezârfen Ahmed Çelebi'nin hikâyesidir. 17. yüzyıl gezgini Evliya Çelebi, Ahmed'in kartal kanatlarına benzer kanatlarla uçuş talimleri yaptığını, ardından Galata Kulesi'nin tepesinden uçarak güneybatı rüzgârının yardımıyla Üsküdar'daki Doğancılar Meydanı'na indiğini yazar. Sultan IV. Murad'ın bu uçuşu izlediği, Ahmed'i bir kese altınla ödüllendirdiği ve ardından öldüğü Cezayir'e sürgüne gönderdiği söylenir. Evliya Çelebi tek kaynaktır ve Wikipedia bu hikâyenin güvenilirliğini şüpheli bulur. Bunu bir efsane olarak kabul edin.
Efsane ve rekor, yan yana
Bilinen ile anlatılanı birbirinden ayrı tutmak faydalıdır. Aşağıdaki liste, bu sayfanın altında belirtilen kaynaklardan yararlanarak bu ikisini ayırıyor; bir rehber ya da tabela aynı hikâyeyi tekrarladığında da bu ayrımı yapmak iyi bir alışkanlıktır. Uçuşun tarihi bile belirsizdir: bir Wikipedia makalesi olayları 1630 ile 1632 arasına yerleştirirken bir diğeri 1638 tarihini veriyor; bu da yalnızca hikâyenin 17. yüzyıla ait olduğunu söylemek için iyi bir nedendir.
- Kayıt: kule, 1348 yılında Christea Turris olarak inşa edilmiştir
- Kaydedildi: 1453'ten sonra hapishane, 1717'den itibaren yangın gözetleme kulesi olarak kullanıldı
- Anlatılanlara göre: kuleden Üsküdar'a bir uçuş, bir yazarın kaleminden bilinen
- Anlatıldığına göre: aynı anlatıya göre önce bir ödül, ardından Cezayir'e sürgün
Gerçekleri elinizde tutarak kuleyi okumak
Katmanları bilmek ziyareti okumayı kolaylaştırır. Kalın duvarlı taş gövde, 1348'de gözetleme kulesi olarak inşa edilmiş Ceneviz işçiliğidir. Üzerindeki koni 20. yüzyıl yeniden yapımıdır. Müze katları ve seyir terası, ortaçağ kabuğunun modern kullanımlarıdır. Tepenin yüksekliği hâlâ ziyaretçilere suyun karşısındaki eski şehrin uzun manzarasını sunar. Bir rehber ya da tabela uçuş için bir tarih verirse, bunu binayla ilgili bir gerçek değil, efsanenin bir parçası olarak değerlendirin.
Galata'yı yürüyerek keşfetmek
Kule, koloninin en iyi korunmuş parçasıdır, ancak çevresindeki mahalle başka katmanlar da taşır. Karaköy, Bizans döneminden beri bir limandır ve Voyvoda Caddesi bir bankacılık ve sigorta bölgesi haline gelmiştir. Camondo Merdivenleri, bankacı Abraham Camondo tarafından inşa edilmiştir ve kulenin yakınında Ceneviz surlarından kısa bir bölüm ayakta kalmıştır. Fünikülere binmek yerine Karaköy'den kuleye doğru yürümek, bu katmanları oluşturuldukları sırayla gözler önüne serer.
Bu tarih kimin için değil
Tek bir tarih ve derli toplu bir hikâye için geldiyseniz, kule sizi hayal kırıklığına uğratabilir: burası bir gözetleme kulesi, bir hapishane, bir yangın gözetleme noktası ve bir müze olarak kullanılmış, iç mekânı ise 1960'larda yeniden inşa edilmiştir. Hezârfen'in atladığı söylenen yerde durup uçuşunun kanıtını görmeyi de beklememelisiniz. Ziyaret, en çok bir mekânı katman katman okumayı sevenler ve Haliç manzarasını ödül olarak görenler ile kulenin en güzel hikâyesinin bir efsane olduğunu kabullenmekten memnun olanlar için anlamlıdır.
Sıkça sorulan sorular
Galata Kulesi'ni kim ve ne zaman inşa etti?
Cenevizliler onu 1348'de inşa etti ve Christea Turris, yani İsa'nın Kulesi adını verdi. Bizans Konstantinopolis'inin karşısında, Haliç'in öte yakasında, kolonilerinin surlarının en yüksek noktasında yükseliyor ve gözetleme kulesi olarak hizmet ediyordu. O dönemde şehrin en yüksek binasıydı.
Galata Kulesi ne kadar yüksek?
Mimari yükseklik, tepesindeki süsleme hariç 62,59 metredir. Seyir terası 51,65 metre yüksekliktedir. Kule tabanda 16,45 metre çapındadır ve duvarları 3,75 metre kalınlığındadır.
1453'ten sonra kule ne amaçla kullanıldı?
Osmanlı fethinin ardından bir hapishaneye dönüştü. 1717'den itibaren yangın gözetleme kulesi olarak kullanıldı. Bugün ise bir müze ve gözlem kulesi.
Hezârfen Ahmed Çelebi'nin hikâyesi gerçek mi?
Bu bir efsane. Tek kaynak, 17. yüzyıl gezgini Evliya Çelebi'dir ve Wikipedia bu hikâyeyi güvenilirliği şüpheli olarak tanımlar. Anlatıya göre Üsküdar'a inmiş ve daha sonra Cezayir'e sürgün edilmiştir. Uçuşu bağımsız olarak kaydeden hiçbir kaynak yoktur.
Koni çatı orijinal mi?
Hayır. Konik çatı 1965-1967 yılları arasında yeniden inşa edilmiş, bu sırada ahşap iç kısım da betonla değiştirilmiş ve ardından kule halka açılmıştır. Altındaki taş tambur Orta Çağ'a aittir. 2023 yılında çatı onarımları yapılmıştır.
Galata Kulesi bir Dünya Mirası Alanı mı?
Henüz değil. Cenova ticaret noktaları ağının bir parçası olarak Türkiye'nin UNESCO Geçici Listesi'nde yer alıyor. 1985'te tescil edilen İstanbul'un Tarihi Alanları'ndan ayrıdır.
Kaynaklar